Skomentuj:
Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX
9 marca 2000 roku powstała Nupedia - darmowa encyklopedia, w której każdy mógł publikować swoje artykuły. Teksty te były gruntownie sprawdzane przez grupę ekspertów. Na początku 2001 pojawił się pomysł, aby Nupedię oprzeć na oprogramowaniu typu wiki. Pozwalało ono na stworzenie serwisu WWW, nad którym mogłyby pracować tysiące ludzi.
Wikipedia powstała oficjalnie 15 stycznia 2001. Początkowo stanowiła dodatek do Nupedii. Potem stała się samodzielnym projektem istniejącym w kilkudziesięciu wersjach językowych (we wrześniu 2001 ruszyła polska edycja). Dziś angielska Wikipedia ma prawie 2,5 miliona artykułów. Polska znajduje się na 4. miejscu (550 tysięcy wpisów).
Dzięki oparciu projektu o model wiki stronę może edytować praktycznie każdy - rejestracja nie jest konieczna. Oczywiście niektóre teksty są zabezpieczone przez sieciowymi wandalami. Większość jest jednak powszechnie dostępna. Wikipedia to projekt całkowicie darmowy, artykuły oparto o wolną licencję GNU FDL.
Jak edytować Wikipedię
Edytowanie zawartości serwisu jest możliwe za pośrednictwem języka zwanego Wikitekstem. To uproszczona wersja standardowego HTML-a. Użytkownik nie musi na przykład zagnieżdżać linków do innych podstron korzystając z polecenia < a href = "adres" > tytuł witryny < / a >. Wystarczy, że wstawi podwójny nawias klamrowy.
Warto pamiętać, że język jest ściśle powiązany z oprogramowaniem, na którym zbudowano serwis. Wikipedia bazuje na platformie MediaWiki. Wszystkie oparte na niej witryny korzystają w mniejszym lub większym stopniu z Wikitekstu. Administratorzy mogą jednak modyfikować go wedle własnego uznania. Strony zbudowane przy pomocy innych rozwiązań programistycznych korzystają z zupełnie innej składni.
Siostrzane projekty
Pierwszym krokiem na drodze do maksymalnego wykorzystania potencjału encyklopedii jest zapoznanie się z tak zwanymi siostrzanymi projektami Wikipedii. Pierwszym z nich był serwis poświęcony zamachom z 11 września 2001 roku w Nowym Jorku i Waszyngtonie. W 2002 ruszył zawierający synonimy i tłumaczenia Wikisłownik. Na pierwszy miejscu znajduje się obecnie wersja francuska, tuż za nią jest angielska.
W 2003 powstały Wikicytaty, projekt Wikibooks (specjalizujący się w dostępnych za darmo podręcznikach, poradnikach, opracowaniach edukacyjnych) oraz Wikiźródła (teksty źródłowe). W kolejnym roku ruszyły Wikispecies (baza organizmów żywych), Wikinews (serwis dziennikarstwa obywatelskiego) i Wikimedia Commons (katalog materiałów multimedialnych).
Najmłodszym siostrzanym projektem Wikipedii jest Wikiversity (istnieje od 2006). Gromadzi on materiały do nauki, prowadzi własne projekty dydaktyczne. Razem z innymi witrynami znakomicie uzupełnia zawartość głównego serwisu i ułatwia znajdywanie dodatkowych informacji. W ten sposób Wikipedia przekształca się w wielowymiarową składnicę wiedzy, która nie tylko dostarcza niezbędnych danych, ale także pomaga w ich zrozumieniu.
Główny interfejs
Interfejs użytkownika samej encyklopedii i powiązanych z nią projektów jest bardzo prosty. W lewym, górnym rogu znajduje się wyszukiwarka. Kilka miesięcy temu usprawniono jej działanie. Mechanizm sam sugeruje hasła na bazie wpisanego słowa kluczowego. Dzięki temu można już na wstępnym etapie dokonać ujednoznacznienia - wybrać pożądany artykuł.
Niżej znajdują się linki do materiałów przeznaczonych dla edytorów. Tutaj da się zapoznać z zasadami pisania tekstów ("unikaj stronniczości", "nie łam praw autorskich" czy "artykuły opisuj na bazie wiarygodnych źródeł"). Jeszcze dalej widnieje lista wersji językowych, w których napisano dany materiał. Jeśli polska jest niewystarczająca zawsze można spróbować z angielską - ta zazwyczaj jest bardziej rozbudowana.
Większość ekranu zajmuje sam artykuł - tekst z przypisami, pokrewnymi linkami, materiałami graficznymi czy multimedialnymi. Można je wykorzystywać na przykład w blogach czy na forach dyskusyjnych - zawsze jednak trzeba podać źródło oraz wskazać licencję, na której opublikowano oryginalną wersję tekstu.
Dodatki do serwisu
Mimo swej prostoty interfejs Wikipedii można usprawnić. Jednym z najpopularniejszych narzędzi - wydanych zresztą przez samych twórców encyklopedii - jest skrypt Navigation Popups. Mechanizm wyświetla niewielkie, wyskakujące okienko po najechaniu kursorem myszy na dowolny link wewnętrzny.
Zawiera ono uproszczoną wersję docelowej podstrony, a także menu ułatwiające przywracanie starych wersji artykułu czy dodawanie komentarzy przez użytkownika. Osoba, która chce korzystać z Navigation Popups musi założyć konto w Wikipedii, zalogować się, przejść do karty "Gadżety" w preferencjach konta i zaznaczyć odpowiednią opcję.
Inne ciekawe dodatki udostępnione przez administratorów Wikipedii to Schowaj menu boczne (usuwa boczny pasek nawigacyjny) czy WikiMiniAtlas (umożliwia przeglądanie tekstów w kontekście geograficznym). Pozostałe narzędzia są skierowane przede wszystkim do osób edytujących artykuły.
Google + Wikipedia
Angielska edycja Wikipedii oferuje znacznie więcej różnych dodatków - także zewnętrznych - ułatwiających korzystanie z serwisu. Wśród nich znajduje się Intropedia. Gadżet iGoogle umożliwia przeglądanie skróconych wersji artykułów na stronie głównej najpopularniejszej wyszukiwarki świata.
Twórcy Google oferują także wtyczkę Wikipedia 2.0. Pozwala na przeszukiwanie zawartości wszystkich powiązanych z darmową encyklopedią projektów z poziomu strony startowej iGoogle.
Inny ciekawy program to Cleeki. Ta desktopowa wyszukiwarka ułatwia przeglądanie zasobów sieci z poziomu systemowego Pulpitu. Kolejną propozycją jest Keybreeze. Aplikacja zagnieżdża się w pobliżu zasobnika systemowego. Aby znaleźć jakieś wyrażenie wystarczy wpisać kilka początkowych liter.
Dodatki do Firefoksa
Na stronie Addons.Mozilla.org można znaleźć także sporo wikidodatków do Firefoksa. Najciekawsze projekty to Wikipedia Toolbar (pasek narzędziowy ułatwiający przeglądanie zasobów encyklopedii), Wikipedia Lookup Extension (umożliwia wywołanie artykułu na temat dowolnego słowa zaznaczonego w dowolnej stronie WWW) czy Googlepedia (integruje Wikipedię i wyszukiwarkę Google).
Śledź temat na bieżąco >>
Wikipedia powstała oficjalnie 15 stycznia 2001. Początkowo stanowiła dodatek do Nupedii. Potem stała się samodzielnym projektem istniejącym w kilkudziesięciu wersjach językowych (we wrześniu 2001 ruszyła polska edycja). Dziś angielska Wikipedia ma prawie 2,5 miliona artykułów. Polska znajduje się na 4. miejscu (550 tysięcy wpisów).
Dzięki oparciu projektu o model wiki stronę może edytować praktycznie każdy - rejestracja nie jest konieczna. Oczywiście niektóre teksty są zabezpieczone przez sieciowymi wandalami. Większość jest jednak powszechnie dostępna. Wikipedia to projekt całkowicie darmowy, artykuły oparto o wolną licencję GNU FDL.
Jak edytować Wikipedię
Edytowanie zawartości serwisu jest możliwe za pośrednictwem języka zwanego Wikitekstem. To uproszczona wersja standardowego HTML-a. Użytkownik nie musi na przykład zagnieżdżać linków do innych podstron korzystając z polecenia < a href = "adres" > tytuł witryny < / a >. Wystarczy, że wstawi podwójny nawias klamrowy.
Warto pamiętać, że język jest ściśle powiązany z oprogramowaniem, na którym zbudowano serwis. Wikipedia bazuje na platformie MediaWiki. Wszystkie oparte na niej witryny korzystają w mniejszym lub większym stopniu z Wikitekstu. Administratorzy mogą jednak modyfikować go wedle własnego uznania. Strony zbudowane przy pomocy innych rozwiązań programistycznych korzystają z zupełnie innej składni.
Siostrzane projekty
Pierwszym krokiem na drodze do maksymalnego wykorzystania potencjału encyklopedii jest zapoznanie się z tak zwanymi siostrzanymi projektami Wikipedii. Pierwszym z nich był serwis poświęcony zamachom z 11 września 2001 roku w Nowym Jorku i Waszyngtonie. W 2002 ruszył zawierający synonimy i tłumaczenia Wikisłownik. Na pierwszy miejscu znajduje się obecnie wersja francuska, tuż za nią jest angielska.
W 2003 powstały Wikicytaty, projekt Wikibooks (specjalizujący się w dostępnych za darmo podręcznikach, poradnikach, opracowaniach edukacyjnych) oraz Wikiźródła (teksty źródłowe). W kolejnym roku ruszyły Wikispecies (baza organizmów żywych), Wikinews (serwis dziennikarstwa obywatelskiego) i Wikimedia Commons (katalog materiałów multimedialnych).
Najmłodszym siostrzanym projektem Wikipedii jest Wikiversity (istnieje od 2006). Gromadzi on materiały do nauki, prowadzi własne projekty dydaktyczne. Razem z innymi witrynami znakomicie uzupełnia zawartość głównego serwisu i ułatwia znajdywanie dodatkowych informacji. W ten sposób Wikipedia przekształca się w wielowymiarową składnicę wiedzy, która nie tylko dostarcza niezbędnych danych, ale także pomaga w ich zrozumieniu.
Główny interfejs
Interfejs użytkownika samej encyklopedii i powiązanych z nią projektów jest bardzo prosty. W lewym, górnym rogu znajduje się wyszukiwarka. Kilka miesięcy temu usprawniono jej działanie. Mechanizm sam sugeruje hasła na bazie wpisanego słowa kluczowego. Dzięki temu można już na wstępnym etapie dokonać ujednoznacznienia - wybrać pożądany artykuł.
Niżej znajdują się linki do materiałów przeznaczonych dla edytorów. Tutaj da się zapoznać z zasadami pisania tekstów ("unikaj stronniczości", "nie łam praw autorskich" czy "artykuły opisuj na bazie wiarygodnych źródeł"). Jeszcze dalej widnieje lista wersji językowych, w których napisano dany materiał. Jeśli polska jest niewystarczająca zawsze można spróbować z angielską - ta zazwyczaj jest bardziej rozbudowana.
Większość ekranu zajmuje sam artykuł - tekst z przypisami, pokrewnymi linkami, materiałami graficznymi czy multimedialnymi. Można je wykorzystywać na przykład w blogach czy na forach dyskusyjnych - zawsze jednak trzeba podać źródło oraz wskazać licencję, na której opublikowano oryginalną wersję tekstu.
Dodatki do serwisu
Mimo swej prostoty interfejs Wikipedii można usprawnić. Jednym z najpopularniejszych narzędzi - wydanych zresztą przez samych twórców encyklopedii - jest skrypt Navigation Popups. Mechanizm wyświetla niewielkie, wyskakujące okienko po najechaniu kursorem myszy na dowolny link wewnętrzny.
Zawiera ono uproszczoną wersję docelowej podstrony, a także menu ułatwiające przywracanie starych wersji artykułu czy dodawanie komentarzy przez użytkownika. Osoba, która chce korzystać z Navigation Popups musi założyć konto w Wikipedii, zalogować się, przejść do karty "Gadżety" w preferencjach konta i zaznaczyć odpowiednią opcję.
Inne ciekawe dodatki udostępnione przez administratorów Wikipedii to Schowaj menu boczne (usuwa boczny pasek nawigacyjny) czy WikiMiniAtlas (umożliwia przeglądanie tekstów w kontekście geograficznym). Pozostałe narzędzia są skierowane przede wszystkim do osób edytujących artykuły.
Google + Wikipedia
Angielska edycja Wikipedii oferuje znacznie więcej różnych dodatków - także zewnętrznych - ułatwiających korzystanie z serwisu. Wśród nich znajduje się Intropedia. Gadżet iGoogle umożliwia przeglądanie skróconych wersji artykułów na stronie głównej najpopularniejszej wyszukiwarki świata.
Twórcy Google oferują także wtyczkę Wikipedia 2.0. Pozwala na przeszukiwanie zawartości wszystkich powiązanych z darmową encyklopedią projektów z poziomu strony startowej iGoogle.
Inny ciekawy program to Cleeki. Ta desktopowa wyszukiwarka ułatwia przeglądanie zasobów sieci z poziomu systemowego Pulpitu. Kolejną propozycją jest Keybreeze. Aplikacja zagnieżdża się w pobliżu zasobnika systemowego. Aby znaleźć jakieś wyrażenie wystarczy wpisać kilka początkowych liter.
Dodatki do Firefoksa
Na stronie Addons.Mozilla.org można znaleźć także sporo wikidodatków do Firefoksa. Najciekawsze projekty to Wikipedia Toolbar (pasek narzędziowy ułatwiający przeglądanie zasobów encyklopedii), Wikipedia Lookup Extension (umożliwia wywołanie artykułu na temat dowolnego słowa zaznaczonego w dowolnej stronie WWW) czy Googlepedia (integruje Wikipedię i wyszukiwarkę Google).
Śledź temat na bieżąco >>
